مبانی مشروعیت حکومت، شرایط و اختیارات حاکم از دیدگاه
امامیه و حنفیه
چکیده:
بحث مشروعیت حکومت و شرایط حاکم از مهمترین مباحث در اندیشه
سیاسی اسلام میباشد که بعد از رحلت پیامبراسلام7 بین اندیشمندان مسلمان درباره آن اختلاف به
وجود آمد. پژوهش حاضر این موضوع را با رویکرد فقه امامیه و حنفیه به تحلیل و بررسی
گرفته است. در آغاز بعد از اشاره به تعریف مفاهیم، نظریه اسلام درباره منشأ و منبع
مشروعیت حکومت مطرح شده و دیدگاه فقیهان امامیه و حنفیه را نسبت
به این موضوع به بحث گرفته است. از نظر فقیهان امامیه که معتقد به نصب جانشین برای
پیامبراکرم 7 میباشند،
مشروعیت حکومت در زمان حضور به امامان معصومb بر میگردد؛ اما در زمان غیبت فقیهان واجد شرایط
به عنوان نواب عام امام معصومj
منبع مشروعیت حکومت به شمار میآیند. از نظر علمای حنفیه که
قائل به عدم نصب جانشین برای پیامبر اسلام7
میباشند،
راههای
انعقاد امامت و مشروعیت نظام سیاسی به؛ نص، انتخاب حل و عقد، استخلاف، بیعت، شورا
و غلبه منتهی میشود.
شرایط حاکم از دیدگاه امامیه و حنفیه از دیگر موضوعاتی میباشد
که در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است. با وجودی که در مرحله تئوری تمام
متفکران مسلمان، بروجود شرایطی برای حاکم اتفاق نظر دارند، اما در عمل ناسازگاریهایی
بین علمای امامیه و حنفیه دیده میشود. اندیشمندان
حنفیه گرچه عدالت را از شرایط حاکم میدانند و مع ذلک تصریح دارند، اگر حاکم ستمگر
و فاسقی برجامعه اسلامی سلطه پیدا نماید اطاعت از وی لازم است. اما از نظر امامیه
حاکمیت وقتی مشروعیت دارد و اطاعت از حاکم لازم است که در رأس آن، فقیه واجد شرایط
و عادل قرار داشته باشد یا حاکمیت زیر نظر ایشان اداره شود.
از دیگر مباحث این
تحقیق، بررسی وظایف و اختیارات حاکم از نگاه امامیه و حنفیه است. از نظر این
تحقیق؛ امامیه و حنفیه معتقداند که حاکم به طور کلی مسئولیت حفظ نظام اسلامی در
جامعه، برقراری امنیت و آرامش و رعایت مصالح عمومی امت اسلامی را برعهده دارد و باید
گامهای
مؤثری برای فلاح و رستگاری جامعه اسلامی بردارد.
واژگانکلیدی: مشروعیت، ولیالامر، ولی فقبه، حاکم، خلیفه، حکومت، شرایط و اختیارات
حاکم.
غلام سخی حلیمی